Page 433 - Kuran Yolu Meal bildinmi bildinmi.com

2 / BAKARA SÛRESİ · 275 – 281

fazlalıklı peşin satan kimse, halkın ihtiyaç duyduğu gıda maddelerinin
onlara ulaşmasını engellemiş veya zorlaştırmış olur ki bu da zulümdür.
Bir gıdaya bugün muhtaç olduğu halde ondan mahrum olan kimseye, ile-
ride aynı gıdanın daha fazla miktarıyla ödemesi şartıyla onu satmak da
zulümdür. Çünkü muhtaç, gelecekte o miktarı bulsa bile ona ya kendisi
veya bir başkası yine muhtaçtır (IV, 90-95).
Tabâtabâî el-Mîzân isimli tefsirinde Gazzâlî’nin söylediklerini özetle-
dikten sonra tenkit etmiştir. Bu tenkit içinde bize göre ilgi çekici ve doğru
görünen kısım şu satırlardır: Gazzâlî’nin, “Bu iki madde doğrudan, ken-
dilerinden (zâtî kıymetlerinden) kaynaklanan bir rağbet ve talep konu-
su değildir, başka şeylere yönelik talepten ve rağbetten dolayı –onları
elde etmeye vasıta oldukları için– kıymetlidirler” sözü gerçeği yansıtmış
olsaydı bu iki madde, başka malların değerlerini ölçmede de kullanıla-
mazdı. Çünkü kendi değeri olmayan nesne başka şeylerin değerini tes-
bitte de kullanılamaz. Nitekim metre de bir ölçü aletidir, kendine mahsus
uzunluğu bulunmasa onunla başka şeyler de ölçülemez. Altın ve gümüşün
kendilerinden kaynaklanan bir talep ve rağbet söz konusu olmasaydı bu
iki madenin birbirine eşit olmaları gerekirdi; halbuki aralarında büyük
değer farkı vardır... Faizin bütün mallarda haram kılınmasının hikmeti,
karşılıksız fazlalıktan ibaret olması ve bunu alanların borçlu aleyhine ser-
vetlerinin artması, giderek yoksulun daha yoksul, zenginin de daha zen-
gin hale gelmesi ve bunun topluma verdiği zarardır (II, 458 vd.).
Büyük düşünür ve müfessir Fahreddin er-Râzî’ye göre faizin haram
kılınması şu hikmetlere dayanmaktadır: 1. Faiz, karşılığı bulunmayan,
karşılığında bir şey verilmeden alınan maldır. İnsanoğlu ihtiyaçlarını
malı sayesinde karşılar. Bu sebeple malın önemi, değeri ve dokunulmaz-
lığı vardır. Karşılığını vermeden kişinin malını almak, mülkiyet hakkının
dokunulmazlığına aykırıdır ve haramdır.
“Bir milyon lirası borçluda bir müddet kaldığı için iki milyon alan kim-
se, bu beklemenin ve ödemeyi ertelemenin bedelini almaktadır. Çünkü
bu para sahibinin elinde olsaydı belki onunla ticaret yapacak ve para
kazanacaktı. Paradan borçlu istifade etti, alacaklıya bu istifadenin bedeli
olan faizi ödedi, bu da normal ve âdildir” denilecek olursa şu cevap verilir:
“Söz konusu ettiğiniz istifade vehimde ve tasavvurda vardır, gerçekte olup

435