Page 617 - Kuran Yolu Meal bildinmi bildinmi.com

3 / ÂL-İ İMRÂN SÛRESİ · 81 – 83

üzerindeki icmâına aykırıdır (İbn Atıyye, I, 463-464). Oysa bu sahâbî-
lerin özel mushaflarında yer alan bu tür ilâveler, âyetin bir parçası değil
kendileri için koydukları bir açıklama notu mahiyetindedir. Öte yandan
bazı âlimler, burada kitap ve hikmetle ilgili bir cümlenin de bulunduğunu
düşünmüşler ve âyete şöyle mâna vermişlerdir: “Allah peygamberlerden
‘Size verdiğim kitap ve hikmeti muhakkak insanlara tebliğ edecek, sonra
nezdinizdekileri tasdik eden bir elçi geldiğinde ona mutlaka inanacak ve
yardım edeceksiniz’ diye söz almış…” (Râzî, VIII, 119-120).
Aynı âyette geçen “Ben size kitap... verdikten sonra” ifadesinden
hareketle müfessirler, yukarıdaki yorumlardan birincisine göre bütün
peygamberlere veya ikincisine göre bütün toplumlara kitap verilip
verilmediği meselesini tartışmışlardır. Bir yaklaşıma göre, bütün
peygamberlere kitap “indirilmemiş” olmakla beraber hepsine kitap
“verilmiş”tir; çünkü her peygamber bir kitaba göre çağrıda bulunmuş
ve ona uyulmasını istemiştir. Diğer bir anlayışa göre kendilerine kitap
verilen peygamberlerin dereceleri daha üstün olduğu için burada bütün
peygamberlerden bu üstün vasıf esas alınarak söz edilmiştir (Râzî, VIII,
120).
Kitap peygambere indirilen ve okunan vahiydir. Hikmet ise kitabın
içermediği ayrıntılı hükümlerle ilgili vahiydir (Râzî, VIII, 119; “hikmet”
hakkında bilgi için bk. Bakara 2/269).
Sonraki peygamberin, özellikle Hz. Muhammed’in önceki peygamber-
leri onaylaması şu şekillerde gerçekleşmiş olmaktadır: a) İlâhî dinlerin
öğretileri inanç ve ahlâk esasları açısından aynı çizgide olduğu için, son-
raki peygamberin gelmesi öncekileri pekiştirmektedir. b) Sonraki pey-
gamberin öğretilerinde farklılıklar bulunsa da, önceki peygamber zama-
nında onun bildirdiklerine göre amel etmenin doğru ve Allah’ın bundan
hoşnut olduğunu belirtmesi öncekini onaylamak demektir. c) Tevrat’ta
ve İncil’de Hz. Muhammed’in geleceği ve birtakım özellikleri bildirilmiş
olduğundan, –başka bir onay beyanında bulunmamış bile olsa– sırf onun
peygamber olarak gelişi bu kitapların Allah katından olduğuna dair başlı
başına bir delil oluşturur (Râzî, VIII, 119).
Râzî bu “mîsâk”ın hangi anlamda olduğu hususunda iki ihtimalden
söz eder: a) Maksat Allah Teâlâ’nın, kendi emrine boyun eğmenin vâcip
olduğunu gösteren delilleri peygamberlerin akıllarına yerleştirmesidir.

619