Page 613 - Kuran Yolu Meal bildinmi bildinmi.com

3 / ÂL-İ İMRÂN SÛRESİ · 78 – 80

dinlerin ilkeleriyle bağdaşmayacağı ve bir peygamberin bu ilkeyi çiğne-
yen bir öğretiye sahip olabileceğinin hiçbir akıl sahibince tasavvur oluna-
mayacağı vurgulanmaktadır. Buradan öncelikle çıkan bir anlam da şudur:
Veli, şeyh, rahip, haham, kâhin, cin, şeytan vb. varlıkları rab yerine koya-
rak onlara bel bağlamak, hele akıl sahibi olmayan yahut cansız varlıkları
bu mertebeye çıkarmak, insanı “kulluk etme”ye yönelten duygu ve sâikin
temel karakteriyle bağdaşmaz. Bu tür ikameler son tahlilde, amaca hizmet
etmeyen oyalanmalardan ibarettir ve insana bahşedilen akıl nimetinin
beyhude yere harcanması demektir. Zira “kul”luk ancak kulların ve bütün
evrenin yaratıcısı olan, varlığı ve gücü başka hiçbir varlığa bağlı olmayan
yüce Allah’a içtenlikle boyun eğme noktasına ulaştığı zaman anlam kazanır
ve insan gerçek değerine sadece böyle bir kullukla erişebilir. İşte 79. âyet-
te kendine kitap, hüküm ve peygamberlik verilen bir kimsenin, Allah’ı
bırakıp kendine kul olunmasını isteyemeyeceği ifade edilirken de, “kul”
anlamına gelen abd kelimesinin abîd değil ibâd şeklindeki çoğulu kullanı-
larak Allah’tan başka hiçbir mâbudun insana bu mevkii vaad edemeyece-
ğine ve sağlayamayacağına işaret edilmektedir. Nitekim İbn Atıyye, abdin
ibâd ve abîd şeklindeki çoğullarının Kur’an-ı Kerîm’deki kullanımlarını
inceledikten sonra, ibâdın “acıma ve küçümseme” anlamıyla ilişkili olma-
yan, kulun itaat iradesine dikkat çeken ve onu yücelten anlatımlar içinde
geçtiği sonucuna vardığını belirtmektedir (I, 461).
Bu genel bakışın yanı sıra bir kısım müfessirler, âyetteki “peygam-
berleri rab edinme” ifadesinden, özellikle bazı yahudilerin Üzeyir’i ve
hıristiyanların Îsâ’yı Allah’ın oğlu saymalarının; “melekleri rab edinme”
ifadesinden de özellikle Hıristiyanlık’taki, bir öğesini Rûhulkudüs’ün
oluşturduğu teslîs inancının mahkûm edildiğini ileri sürerler. İbn Âşûr
bu âyette, hıristiyanların bazı peygamberlerin ve meleklerin resimlerini
yapıp onları kutsama hususunda aşırı gitmelerine ve putperestliği andı-
ran tutumlar içine girmelerine işaret edilmiş olabileceğini belirtir (III,
296).
Bir peygamberin neyi söylemesinin düşünülemeyeceği belirtildikten son -
ra, peygamberlerin tavsiyesi şu şekilde özetlenmiştir: “Rabbânîler olun!”
Rabbâniyyûn kelimesi “rabbânî”nin çoğulu olup, bunun Arapça oldu-
ğunu düşünen bilginler tarafından değişik şekillerde açıklanmıştır:
a) “Rabb”ini bilen ve daima O’na kulluk etme çabası gösterenler, b) ilim

615