Page 302 - Kuran Yolu Meal bildinmi bildinmi.com

2 / BAKARA SÛRESİ · 196

şıldığına göre hac, Kâbe’nin de bânisi olan Hz. İbrâhim’den kalma bir
ibadettir. Bazı rivayetlerde bu ibadetin tarihi daha da gerilere, hatta Hz.
Âdem’e kadar götürülmektedir (bk. Salim Öğüt, “Hac”, DİA, XIV, 386).
Câhiliye döneminde de –bazı putperest uygulamalar karıştırılmış olmak-
la birlikte– Kâbe’yi tavaf, Arafat ve Müzdelife’de vakfe, sa‘y, kurban kes-
me gibi uygulamalarla hac ve umre devam ettirilmekte; hacılara yönelik
beslenme, barınma, güvenlik gibi hizmetler de düzenli biçimde yürütül-
mekteydi. İslâmiyet’in doğuşu sırasında da aynı uygulamalar mevcuttu.
Tercih edilen görüşe göre (bk. a.g.m., s. 388-389) hicretin 9. yılında
farz kılınan hac İslâm’ın beş şartından biridir. Kur’an-ı Kerîm’de haccın
farz olduğunu bildiren en kesin ifade Âl-i İmrân sûresinin 97. âyetidir.
Ayrıca Hz. Peygamber’in sünneti, müslüman bilginlerin ortak görüşleri
ve bütün müslümanların uygulama birliği de haccın farz olduğunu gös-
termektedir. Hayatında bir defa hac yapan müslüman bu görevi yerine
getirmiş olur. Buna göre yoksul iken hacca gitmiş olan bir müslüman daha
sonra zenginleşse bile artık bir defa daha hac yapması gerekmez.
Hanefîler’e göre hacla ilgili başlıca hükümleri şu şekilde özetlemek
mümkündür:
Haccın Rükünleri. Haccın asıl farzları demek olan rükünleri, Arafat’ta
vakfe yapmaktan ve ziyaret tavafından ibarettir. Ancak fıkıh bilginlerinin
çoğu, hac niyetiyle ihrama girmeyi, Safâ ile Merve arasında koşmayı da
(sa‘y) bu iki rükne eklemişlerdir.
Haccın Farz Olmasının Şartları. Bir kimseye haccın farz olması için,
a) müslüman, b) âkıl (temyiz gücüne sahip), c) bâliğ (ergin), d) özgür,
e) hac yapacak güce ve imkâna sahip, f) vaktinin elverişli olması gerekir.
Haccı Yerine Getirmenin (Edasının) Şartları. a) Vücutça sağlıklı
olmak, b) yol güvenliğinin bulunması, c) hac mevsimi sırasında seyahat
özgürlüğünün bulunması, d) Mekke’ye en az 90 km. mesafeden gelecek
kadınların yanlarında eşlerinin veya nikâh düşmeyen yakınlarından
birinin bulunması, e) boşanmış veya eşi ölmüş olan kadının evlenmesini
engelleyen bekleme süresini (iddet) tamamlamış bulunması gerekir.
Mâlikîler’e göre güvenli yolculuk imkânı varsa kadınların grup oluş-
turmaları veya kadınlı-erkekli grup içinde olmaları da yeterlidir. Böyle
durumlarda yukarıda “Haccı Yerine Getirmenin Şartları” bölümündeki

304