Page 265 - Kuran Yolu Meal bildinmi bildinmi.com

2 / BAKARA SÛRESİ · 178 – 179

a) Mâide sûresindeki âyet Tevrat ehline ait olmakla beraber Kur’an-ı
Kerîm’de zikredildiğinden ve onu yürürlükten kaldıran bir nas bulun-
madığından müslümanlar için de geçerlidir. Hatta İbn Abbas’a göre bu
âyet, tefsir etmekte olduğumuz âyeti neshetmiş ve yalnızca cinsler ara-
sında değil, karşı ve farklı cinsler ve statüler arasında da kısasın uygu-
lanması hükmünü getirmiştir. Bu yorumu Nehaî, Sevrî, Ebû Hanîfe gibi
müctehidler de benimsemişlerdir. Bu yorum, iki âyet arasında –getir-
dikleri hüküm bakımından– çelişki bulunduğu anlayışına dayanmak-
tadır. Halbuki âyetin geliş sebebi göz önüne alındığında getirdiği hük-
mün, “Köleye karşı hür, kadına karşı erkek kısas edilmez” şeklinde değil,
“Kısas bakımından –kabileleri ve sosyal statüleri ne olursa olsun– hür-
ler, köleler, kadınlar arasında fark yoktur” şeklinde anlaşılması gerekir.
Konumuz olan âyet bunu açıklamış, Mâide âyeti de cinsler arasında –can
farkı gözetilmeksizin– kısas uygulanacağını açıklığa kavuşturmuştur;
âyetler arasında zıtlık yoktur, bir bütünün kısımlar halinde açıklanma-
sı söz konusudur. Ebû Yûsuf cinsler arasında kısas yapılacağı hükmüne
varırken âyetleri böyle yorumlamış, neshi kabul etmemiştir (Cessâs,
Ahkâmü’l-Kur’ân, I, 135). Âyetin başında yer alan “Öldürülenler hakkın-
da kısas size gerekli kılındı” meâlindeki cümle tek başına mâna ve hüküm
ifade eden ve hükmü umumi olan (hem hüre hür, hem köleye hür; hem
kadına kadın, hem kadına erkek... kısas edilir diyen) bir cümle olduğu
için Mâide âyetine başvurmadan da bu âyetten, kısasta eşitlik ve genellik
hükmüne ulaşmak mümkündür.
b) Müctehidlerin çoğunluğu farklı düşünmekle birlikte Ebû Hanîfe gibi
nesihten hareket ederek Mâide âyetini, Ebû Yûsuf gibi bütünlükten hare-
ket ederek her iki âyeti genel (hem aynı cinsin fertleri hem farklı cinslerin
ve statülerin fertleri arasında kısas hükmü getiren) âyetler olarak anla-
yan müctehidlere göre bir köleyi öldüren kimse ceza olarak kısas edilir.
“Kölesini öldüreni öldürürüz...” meâlindeki hadis de (Dârimî, “Diyât”,
7; Tirmizî, “Diyât”, 18) bu hükmü desteklemektedir. Aynı anlayışın tabii
bir sonucu olarak haksız yere gayri müslimi öldüren müslüman da kısas
edilir. Aksini ifade eden hadis, müslümanlarla savaş halinde olan (harbî)
gayri müslimlerle ilgilidir.

267