Page 217 - Kuran Yolu Meal bildinmi bildinmi.com

2 / BAKARA SÛRESİ · 135 – 141

yalnızca Hanîf olan İbrâhim’in dinine, onun dininden olanlara uymu-
şuzdur” (Taberî, I, 564). Müşrik Araplar, kendilerinin Hz. İbrâhim’in
yolundan gittiklerini, kendi bâtıl itikadlarının da İbrâhim’in dininin bir
devamı olduğunu ileri sürdükleri için âyetin bu kısmını istismar ederek,
“Muhammed İbrâhim’in dinine uyduklarını söylüyor, biz de onun yolun-
dan gittiğimize göre aramızda fark kalmadı” şeklinde düşünebilirlerdi.
İşte âyette yukarıdaki ifadenin hemen ardından, “O müşriklerden değil-
di” buyurulmak ve zımnen “Halbuki siz müşriksiniz” hatırlatması yapıl-
mak suretiyle özellikle müşrik Araplar’ın ileri süreceği böyle bir iddianın
önü kesilmiş bulunmaktadır (İbn Âşûr, I, 737).
Hanîf kelimesinin anlamı ve menşei konusunda gerek eski müslü-
man âlimler gerekse yerli ve yabancı çağdaş yazarlarca birbirinden farklı
görüşler ileri sürülmüştür (bk. Şaban Kuzgun, “Hanîf”, DİA, XVI, 33 vd.).
Müslüman âlimlerin çoğu kelimenin, “meyletmek, yönelmek” anlamına
gelen Arapça “hnf” kökünden türetildiğini savunarak, “sapkınlıktan doğ-
ru yola, başka bir dinden İslâm’a yönelen” anlamına geldiğini belirtirler
(Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât, “hnf” md.). Taberî hanîf kelimesini çok
genel bir ifadeyle, “her şeyin doğru olanı” şeklinde açıkladıktan sonra
terimin çeşitli âlimlerce yapılmış değişik tanımlarını sıralar ve sonunda,
“İbrâhim’in dinine uyarak doğru yoldan giden, din konusunda onu ken-
dine rehber edinen” anlamına geldiğini ifade eder (I, 564-566). Câhiliye
devrinde sünnet olduktan sonra Kâbe’yi tavaf edene hanîf denmekteydi.
Çünkü onlar, Hz. İbrâhim’in dininden sadece sünnet olmayı ve Kâbe’yi
tavaf etmeyi yaşatıyorlardı.
Kur’an-ı Kerîm’de hanîf kelimesi on yerde tekil, iki yerde de çoğul
(hunefâ) şekliyle geçmekte; bunların dokuzunda Hanîfliğin müşrikliğin
karşıtı olduğu belirtilmekte; bu arada sekiz yerde Hz. İbrâhim’in imanını
tanımlamakta; bunların beşinde “din” anlamına gelen “millet” kelime-
siyle kullanılmaktadır. Konumuz olan âyette de hanîf kelimesi açık bir
şekilde “müşrik” kelimesinin karşıtı olarak müslüman anlamında kul-
lanılmıştır. Şu halde bu kelime Kur’an dilinde, her şeyden önce tevhid
anlamını içerir ve “Şirk kuşkusu taşıyan her türlü sapık görüşten uzakla-
şarak, Allah’ın birliği inancına yönelen ve ihlâslı bir şekilde yalnız O’na
kulluk eden” anlamına gelir. Âyete göre Hanîflik, putperestlik olmadığı

219