Page 595 - Kuran Yolu Meal bildinmi bildinmi.com

3 / ÂL-İ İMRÂN SÛRESİ · 64 – 68

edilmediği anlamı üzerinde durur. Bu cümleden olmak üzere âyette, şer‘î
delile dayandırılmayan “istihsan”ın geçersiz olduğuna delâlet bulundu-
ğunu, yine şer‘î dayanağını göstermeden imamın sözünün bağlayıcılığını
iddia eden Râfizîler’in bu yaklaşımının reddedildiğini belirtir (Kurtubî,
IV, 106-107). Tabii ki burada geçerli bir dayanaktan yoksun keyfî istidlâl-
lere yöneltilmiş bir eleştiri söz konusudur. Hakkında daha güçlü özel bir
delil bulunması sebebiyle mûtat çözümü terketme; yarar ilkesi, hakkani-
yet kuralı, dürüstlük kuralı gibi ilke ve kurallara dayanarak bir olayın ben-
zerlerinde uygulanan hükümden vazgeçme anlamındaki istihsan deli-
li –isimlendirme ihtilâfları bir yana– içerik olarak hemen bütün İslâm
âlimlerince kabul edilmiş ve uygulanmıştır (bilgi için bk. Ali Bardakoğlu,
“İstihsan”, DİA, XXIII, 339-347).

65-68. Burada, 64. âyetteki çağrıyı destekleyen bir konuya geçilmektedir.
64. âyette Ehl-i kitap “tanrı” telakkisiyle ilgili ortak ilkeden hareketle
diyaloga çağrıldıktan sonra, burada üç büyük ilâhî dinin mensuplarınca
saygıyla anılan ve kendisine yüce bir mevki tanınan büyük bir peygambe-
rin, yani Hz. İbrâhim’in durumuna açıklık getirilmekte, böylece bu din-
lerin mensuplarının “peygamberlik” kurumu etrafındaki telakkilerde
de buluşmalarının sağlanması hedeflenmektedir (Hz. İbrâhim hakkında
bilgi için bk. Bakara 2/124).
Sûrenin nüzûl sebebi açıklanırken değinilen hıristiyan Necran heyeti
Medine’ye geldiğinde, yahudi hahamları da ilâhiyat meselelerinin konu-
şulduğu toplantılara katılmışlar ve hıristiyanlarla yahudiler Resûlullah’ın
huzurunda tartışmışlardı. Yahudiler Hz. İbrâhim’in yahudi olduğunu,
hıristiyanlar ise onun hıristiyan olduğunu iddia ediyorlardı (İbn Hişâm,
es-Sîretü’n-nebeviyye, II, 197, 201, 202). Özellikle hıristiyanlar, Mekke
müşriklerinin kendilerini İbrâhim’in dininin vârisleri ve onun inşa ettiği
Kâbe’nin hizmetçileri olarak gördüklerini dikkate alarak Araplar arasında
Hıristiyanlığı yayabilmek için “İşte bu da İbrâhim’in dini!” diye propa-
ganda yapıyorlar ve bu sebeple bazı Arap kabileleri arasında Hıristiyanlık
yayılıyordu. Ehl-i kitabı böyle bir iddia ile ortaya çıkmada cesaretlendiren
mantıkî istidlâl muhtemelen şuydu: İbrâhim’in dinine ilâveler yapılması
onun dininden çıkma anlamına gelmezse, biz de bu çerçeve dışında sayıl-

597