Page 531 - Kuran Yolu Meal bildinmi bildinmi.com

3 / ÂL-İ İMRÂN SÛRESİ · 26 – 27

geleceğini biliyorlardı. Peygamberlerin canlarına kıymaları ve ilâhî kitabı
tahrif etmeleri sebebiyle, yüce Allah İsrâiloğulları’nı bu yolla onurlandır-
maya son verdi. Bundan dolayı yahudiler Hz. Muhammed’e cephe aldılar
ve putperestlerle iş birliği yaptılar.
Mülkü peygamberlik dışındaki anlamlara göre, yani “kudret, yönetme
gücü, zafer, egemenlik, (ilim, servet, itibar, akıl, sağlık gibi) her türlü
maddî ve mânevî imkân” şeklinde anlayan müfessirler ise, yüce Allah’ın
bunları “dilediğine” vermesi ve “dilediğinden” alması ifadesinden hare-
ketle ilâhî irade karşısında kulun iradesinin etkisi ve değeri konusunu
ele alırlar (meselâ bk. Râzî, VIII, 6-7). İslâm âlimleri arasında geniş tar-
tışmalara yol açan ve itikadî mezhepleri birbirinden ayıran temel yakla-
şımlar arasında önemli bir yer tutan bu konunun, Kur’an-ı Kerîm’deki
ve hadislerdeki diğer açıklamalarla birlikte ele alınıp değerlendirilme-
si uygun olur (“irade”, “kazâ”, “kader” ve “kesb” kavramları etrafındaki
görüş ayrılıkları hakkında değerlendirmeler için bk. Bakara 2/7, 286).
“Dilediğini yüceltirsin, dilediğini de alçaltırsın” şeklinde meâli verilen
ifade dolayısıyla tefsirlerde “izzet” ve “zillet” kavramları üzerinde durulur.
Bu kavramların dünyevî anlamıyla açıklanması halinde, yukarıda değini-
len kelâm tartışmalarının ve bu konudaki değerlendirmenin göz önüne
alınması gerekir. Bunların dinî içeriğinden hareket edildiğinde ise diğer
âyetlerin ışığında, yücelmenin doruk noktasını yüceler yücesi ulu Allah’a
içtenlikle iman edip bunun icaplarına göre davranmanın; alçalmanın en
aşağı noktasını ise gerçeği gördüğü halde inkârcılıkta direnip bunu ide-
oloji haline getirmenin oluşturduğu görülür (izzet ve zillet kavramlarının
Kur’an’daki kullanımları hakkında bilgi için bk. Münâfikun 63/8). Bu
takdirde en şerefli mevki olan “iman” mertebesine yükselmede Allah’ın
dilemesinin yanında kulun iradesinin rolünün olup olmadığı, kulun çaba-
sının etkisi yoksa, dünya hayatının sınav olma özelliğinin nasıl açıklana-
bileceği sorusu gündeme gelir. Bu sorunun cevaplanmasında, yukarıda
atıfta bulunulan irade konusu ve etrafındaki kavramların yanı sıra “hida-
yet” kavramıyla ilgili bilgi ve değerlendirmeler de özel bir önemi haizdir
(ayrıca bk. Bakara 2/2).
“Her türlü iyilik senin elindedir” buyurularak “hayr”ın, yani görünen
ve görünmeyen yüzüyle gerçek anlamda iyinin yalnız yüce Allah’ın kudre-
tinde olduğu belirtilmiştir. Türkçe’de, insanların gelecekteki beklentileri
konusunda değişik ihtimallere göre fikir yürüttükten sonra sözü “hayır-

533