Page 403 - Kuran Yolu Meal bildinmi bildinmi.com

2 / BAKARA SÛRESİ · 256 – 257

kimseleri ise zorla İslâm’a sokmanın bir faydası yoktur. İbn Kesîr âyeti
böyle yorumlamıştır (I, 459). 6. Zemahşerî’nin anlayışına göre (I, 155)
burada anlatılan “İmanla ilgili ilâhî kanundur, kuraldır”; yani Allah
kulunu iradeden yoksun kılarak iman konusunda onu zorlama altında
bırakmamış, aksine inanıp inanmamayı onun serbest irade ve seçimine
bağlamıştır.
Şevkânî bu yorumları naklettikten sonra konuyu şöyle bağlamaktadır:
Âyet, çözmek üzere geldiği mesele bakımından mensuh değildir, mese-
leyi çözüme bağlamıştır. Bu çözüm aynı zamanda “Ehl-i kitap olanlar ciz-
ye ödemeyi kabul ederlerse din değiştirmeye zorlanamazlar” hükmüne
de dayanak teşkil etmektedir. Geriye harp ehli (İslâm’a karşı savaş açan)
kâfirler kalır. Âyeti lafzına (kelime ve cümle yapısına) göre anlarsak harp
ehli kâfirleri de içine aldığını söylememiz gerekir. Ancak diğer birçok
âyet, hadis ve uygulama harp ehlini istisna etmiştir. Onlar cizye yerine
savaşı tercih ettiklerinden önlerinde iki seçenek vardır: Ya müslüman
olmak ya da savaş (I, 302-303).
İbn Âşûr kendinden önceki tefsircilerin bu konudaki yorumları-
nı aktardıktan sonra konuya farklı bir açıklama getirmiştir. Ona göre
bu âyetin ilk yıllarda gelmiş olması ihtimali yoktur. Cizye kabulü söz
konusu olmaksızın savaş emri getiren âyetler ve bu mânada olmak üze-
re “Lâ ilâhe illallah deyinceye kadar insanlarla savaşma emrini aldım...”
(Buhârî, “Îmân”, 17; Müslim, “Îmân”, 32) diyen hadisler bu âyetten önce
idi. O zaman Arabistan’da şirk hâkim bulunuyordu. Araplar dedeleri
İbrâhim’in tevhid dininden sapmışlardı. Allah Teâlâ bu bölgenin şirkten,
Kâbe’nin de putlardan temizlenmesini, diğer kavimler ve topluluklar için
örnek bir tevhid ümmeti ve merkezinin oluşmasını istiyordu ve bunun
gereğini emretti. Arap yarımadası şirkten temizlenip İslâm yerleşince
artık evrensel düzenin gerçekleşmesi lâzımdı. Evrensel düzen “bütün
halkı müslüman olan bir dünya değil, hakların ve hürriyetlerin bekçi-
liğini müslümanların yaptığı bir dünya” idi. Bunun için de diğer din ve
vatan sahiplerinin yalnızca müslümanların hâkimiyetini kabul etmeleri
yeterli idi. İşte bu âyet o düzeni getirdi. Dine zorlama savaşı bitti (bunu
ifade eden âyetler ve hadisler neshedildi), hakka ve hukuka baş eğdirme
savaşı başladı (III, 26-28).

405