Page 365 - Kuran Yolu Meal bildinmi bildinmi.com

2 / BAKARA SÛRESİ · 226 – 232

(Müslim, “Talâk”, 1 vd.). Koca daha önce iki boşama hakkını kullanmış
olursa üçüncü boşamadan sonra taraflar istese bile yeniden evlenmeleri
mümkün değildir. Bunun için kadının, başka biriyle samimi, yaşamak ve
aile olmak niyetiyle bir evlilik yapması gerekir. Bu ikinci koca da kadını
boşar veya bir başka şekilde evlilik hayatı sona ererse, tarafların isteme-
si halinde kadının eski kocasıyla yeniden evlenmesi câiz hale gelir. Bu
evlenmede de yine üç boşama hakkı vardır.
Âyette üç boşamadan ve “bir başka kocayla evlenmekten” söz edildiği
için “üç talâk” ve “hülle” meselesi de tefsirlerde bu âyet açıklanırken tar-
tışılmıştır.
Sahih hadisler, Hz. Peygamber zamanında olduğu gibi Hz. Ömer’in
yönetiminin üçüncü yılına kadar bir defada, bir temizlik içinde yapılan
üç boşamanın bir boşama sayıldığını, kocanın üç boşama hakkını bir
temizlik içinde kullanmasının, bir boşama (talâk) sayılma dışında mute-
ber olmadığını ifade etmektedir (Müslim, “Talâk”, 15-17; Ebû Dâvûd,
“Talâk”, 10). Hz. Ömer insanların, Kur’an’da bildirilen ve Hz. Peygamber
tarafından açıklanan boşama usulüne, yani boşamanın bir defada değil
üç temizlik içinde üç ayrı zamanda yapılması emrine riayet etmediklerini
ve işi aceleye getirip bir temizlik içinde üç boşamayı birden yaptıkları-
nı görünce onları cezalandırmaya ve sünnete uygun boşamaya döndür-
mek için tedbir almaya karar veriyor. Tedbir olarak da “bundan böyle üç
boşamayı birden yapanların üç talâklarını geçerli sayacağını” ilân ediyor.
Sahâbîler bu idarî tedbire itiraz etmiyorlar, fakat halk bu yaptırıma rağ-
men üç talâkı birden vermeye devam ediyor. Fıkıhçıların da çoğu, İslâm
hukukunu sistemleştirip kitaplara geçirirken Hz. Ömer’in uygulamasını
ve buna itiraz etmeyen sahâbenin, icmâ saydıkları tutumlarını göz önü-
ne alıyor, delil olarak kullanıyor ve üç boşamanın bir defada, bir temiz-
lik içinde yapılmasını câiz ve geçerli görüyorlar. Buna karşı sahâbeden
günümüze kadar birçok müctehid ve fıkıhçı da ilgili âyetlerin lafzını ve
üslûbunu, sahih hadisleri, Allah ve Resulü’nün boşamayı üç ayrı zama-
na yaymadaki maksadını göz önüne alarak, “Bir temizlik içinde yapı-
lan boşamalar kaç sayıda olursa olsun bir boşama sayılır” demişlerdir.
Bunlara göre sahâbenin sükûtu icmâ değildir, icmâ olsa bile sükût şek-
lindeki icmâ bağlayıcı değildir (tartışmalar için bk. İbn Âşûr, II, 417 vd.;
Hayreddin Karaman, Mukayeseli İslâm Hukuku, I, 362 vd.).

367