Page 361 - Kuran Yolu Meal bildinmi bildinmi.com

2 / BAKARA SÛRESİ · 226 – 232

maz bir “insan hakkı” kuralı ve “kadın hakları vesikası”dır. Hakları ve
ödevleri teker teker saymak yerine bir genel çerçeve veren bu âyette yer
alan üç kayıt, kadın haklarının mahiyeti, derecesi ve değişme kabiliyeti
açısından büyük önem arzetmektedir: a) Kadın haklar bakımından erke-
ğe mutlak anlamda eşit değildir; her ikisinin hakları arasındaki nisbet
“benzerlik ve denklik”tir. b) Nasların değişmez kıldıklarının dışın-
da kalan haklar ve ödevlerin değişim ve dengesi sosyal şartlara ve kamu
vicdanındaki meşruiyet ölçülerine (ma‘rûf) göre ayarlanabilecektir. c)
Haklar ve ödevler karşılaştırıldıkları zaman erkeklerin haklarında bir
derecelik fazlalık bulunduğu görülecektir.
Bu kayıtları biraz daha açmak gerekirse: 1. Ferdin topluma, toplumun
da örgütlenme ve düzene ihtiyacı vardır. Devletten aileye kadar bütün
kurumlarda düzen bir yönetimi, yönetim ise yöneten ve yönetilenlerin
karşılıklı hak, salâhiyet, ödev ve sorumluluklarının belli ve dengeli kılın-
masını gerekli kılmıştır. Kadını ve erkeği ile bütün insanlar insanlık-
ta ve insanlığa bağlı haklarla yükümlülüklerde eşittirler. Yönetimin ve
düzenin gerektirdiği iş bölümüne ve farklı rollere gelindiğinde eşitlik
yerine “denge, adalet, hakkaniyet, ehliyet, kabiliyet” gibi değer ve kri-
terler devreye girer. İslâm insan ve kul olmaya bağlı haklar ve ödevlerde
kadınlarla erkekleri eşit kılmıştır. Kadınların insanlık ve kullukta erkek-
lerden aşağı derecede veya geri olduklarını ifade eden bütün söylemler
ya dinî kaynakları bakımından sahih değildir ya da yanlış anlaşılmış ve
yorumlanmışlardır. Kurumlar ve toplum içindeki farklı rollere bağlı
haklar ve yükümlülüklere gelindiğinde ise kadınlarla erkekler arasında
eşitlik değil, dengeli ve erkek hakkının dengi, misli olma ölçüsü vardır.
Eski sosyo-ekonomik ilişkilerden bazı örnekler vermek gerekirse kadın
ekmek ve yemek pişirirken kocası da âlet ve malzemeyi temin edecektir,
kadın çocuğuna bakarken kocası rızıklarını temin edecektir, kadın koca-
sına sadık kalırken kocası da ona sadakat gösterecek, eş ve çocuklarına
karşı âdil davranacaktır. İyi geçinme, iffeti koruma, geçimsizlik halinde
hakeme başvurma, aile idaresi ve çocukların yetiştirilmesi gibi konu-
larda karı ve kocanın danışma ve işbirliği ilkeleri çevresinde davranma
yükümlülükleri vardır.
2. Nasların sabit kılmadığı hakların ve ödevlerin takdiriyle değişme
ve gelişmesinde dinin hakem kıldığı ve rol verdiği bir meşrûluk ölçü-

363