Page 295 - Kuran Yolu Meal bildinmi bildinmi.com

2 / BAKARA SÛRESİ · 190 – 195

âyetleri dillerine dolamalarının hedefi “fitne çıkarmak” (Âl-i İmrân 3/7),
yani inananların zihninde şüphe ve tereddütler meydana getirmektir
(Taberî, III, 180). Kur’an’da ashâbü’l-uhdûd diye anılan inançlı insanlar
da inkârcılar tarafından ateşe atılmak suretiyle işkenceye tâbi tutulmuş
ve böylece fitneye mâruz bırakılmışlardır (Burûc 85/10). Bazı âyetlerde
müşriklerin müslümanları dinlerinden vazgeçirmek, tekrar inkârcılık ve
putperestliğe döndürmek maksadıyla giriştikleri yıkıcı faaliyetler, kezâ
münafıkların, farklı metotlarla da olsa aynı yöndeki girişimleri (Tevbe
9/47-48; bk. Taberî, X, 145-147) fitne kavramıyla ifade edilmiştir.
Fitne kavramı Kur’an’daki anlamlarıyla hadislerde de geniş ölçüde geç-
mektedir (bk. Wensinck, Mu‘cem, “ftn” md.; a.mlf., Miftâhu künûzi’s-sün-
ne, “fiten” md.). Hadislerde ayrıca “deccâl fitnesi”, “mesih fitnesi” şek-
lindeki deyimlerle kıyamet alâmetleri diye bilinen gelişmelere de fitne
denildiği görülür. Hadislerde fitne “dinî ve siyasî sebeplerle ortaya çıkan
sosyal kargaşa, anarşi, iç savaş” anlamında da yaygın olarak geçmekte;
İslâm’ın ilk asırlarından itibaren vuku bulan dinî ve siyasî çalkantıları,
sosyal huzursuzlukları haber veren bir konumda da kullanılmaktadır. Bu
hadislerde fitne genellikle İslâm ümmetinin birlik ve bütünlüğünü tahrip
eden bir komployu veya her türlü yıkıcı faaliyetleri ifade eder. Bunların
birinde Hz. Peygamber “Birtakım fitnelerin yağmur selleri gibi evleri-
nizin arasından aktığını görüyorum” buyurmuştur (Buhârî, “Fiten”, 4).
Hadis bilginleri burada özellikle Hz. Osman’ın şehid edilmesiyle başlayıp
sonraki dönemlerde devam eden kargaşa ve iç savaşlara işaret edildiğini
belirtirler (bk. Aynî, XX, 64). Ebû Hüreyre’nin rivayet ettiği bir hadiste
“Zaman yaklaşacak, ameller azalacak, aç gözlülük yayılacak, fitneler açığa
çıkacak ve adam öldürme olayları artacak” denilmiştir (Buhârî, “İlim”,
24, “Fiten”, 5; İbn Mâce, “Fiten”, 25). Ayrıca Buhârî, zamanla insan-
lar arasında bilgi ve dindarlık farkları kalkıp herkesin cehalette ve dinî
konulardaki gevşeklikte birbirine benzemeleri, amellerin azalması, fit-
nenin çoğalması, öldürme olaylarının artması, can güvenliğinin ortadan
kalkması gibi olumsuz gelişmelerin vuku bulacağını haber veren hadisleri
“Fitnelerin Zuhuru” başlığını taşıyan babda toplamak suretiyle fitne kav-
ramının kapsamını dinî, ahlâkî, ilmî ve sosyal çöküş anlamlarını kapsa-
yacak şekilde geniş tutmuştur (bk. Buhârî, “Fiten”, 5). “Yakında fitneler
meydana gelecektir. O sıralarda oturan ayakta durandan, ayaktaki yürü-

297