Page 450 - Kuran Yolu Meal bildinmi bildinmi.com

2 / BAKARA SÛRESİ · 284

emanete hıyanet etmesi durumunda ne ile karşılaşacakları da bu âyette
bildirilmiş, “Allah her şeyi eksiksiz bilir; çünkü tamamının yaratıcısı,
mâliki, yöneticisi O’dur. Şahit bildiğini gizlerse veya eksik söylerse Allah
onu da bilir ve gereğini yapar” denilmek istenmiştir. Âyetin bu mânayı
ihtiva ettiğinde şüphe bulunmamakla beraber çerçevesini bu kadar daralt-
mak hem gereksiz hem de delilsizdir.
3. Taberî haklı olarak nesih tezine karşı çıkmış, “Bir âyetin diğerini
neshettiğinden söz edebilmek için ikincisinin, birincisiyle her yönden
çatışması, aralarında özel-genel, mutlak-kayıtlı gibi ilişkilerin bulunma-
ması ve birincinin getirdiğini bütünüyle ikincisinin kaldırması gerekir.
Burada böyle bir durum yoktur. Ayrıca günahların ve insanın içinden
geçenlerin eksiksiz yazılması da, kulların bunlardan hesaba çekilmesi de
cezalandırmayı gerektirmez. Yüce Allah büyük günahlardan kaçınanların
küçük günahlarını affedeceğini de bildirmiştir. Allah önce hesaba çekip
sonra affederek kullarına lutfunu ve rahmetini bildirir...” demiştir (III,
149).
İbn Âşûr’un, Müslim şârihleri Mâzerî ve İyâd’dan naklen yaptığı, bizim
de özetleyerek sunacağımız şu açıklama, âyet ve hadisleri –biri diğeri-
nin hükmüyle çelişip onu kaldırmadan– bir bütün halinde anlama ve
değerlendirme bakımından güzel bir örnektir: İnsanın zihninden gelip
geçen şey yalnızca bir “hâtır”sa (hayal, tasavvur, doğuş) bundan sorumlu
olmayacağında şüphe yoktur. Çünkü buna hâkim olup engellemek kulun
elinde değildir. “İnsanların zihinlerinden gelip geçen şeylerden sorumlu
olmadıklarını” bildiren hadis bu hâtırla ilgilidir. Eğer hâtır gelip geçme-
miş, üzerinde durulmuş, düşünülmüş, niyet ve karar safhasına kadar gel-
mişse bunun da konusuna göre şıkları vardır: a) Eğer bunlar iman, inkâr,
haset, kin, nefret gibi –tabiatları gereği dışa vurmayan, fiile dönüşmeyen,
kalpte ve zihinde kalan– psikolojik haller, duygular ve kararlarsa bunların
sorumluluk doğuracağı açıktır. b) Niyet ve kararın konusu “fiil”le ilgili
ise, meselâ hırsızlık yapmaya niyet edilmiş, karar verilmiş, sonra bundan,
dış etki ve engelleme bulunmadan vazgeçilmişse buna ecir bile verileceği
hadiste bildirilmiştir. c) Eğer kötü niyet ve karardan bir dış etki ve engel
sebebiyle vazgeçilmiş olursa, o fiili işlemiş gibi cezalandırılma konusun-
da birbirine zıt iki görüşvardır (III, 130-131).

452