Page 391 - Kuran Yolu Meal bildinmi bildinmi.com

2 / BAKARA SÛRESİ · 253

Bu âyet ile anılan âyet ve hadisler arasında çelişme bulunmadığını ortaya
koymak üzere çeşitli açıklamalar yapılmıştır: a) Hz. Peygamber kendisine
bu gerçek (hem peygamberlerin birbirinden üstün hem de kendisinin
hepsinden üstün olduğu hususu) bildirilmeden önce böyle söylemiş-
ti, âyet hadislerin hükmünü kaldırdı. b) Bunu tevazuundan söylemiştir.
c) Peygamberler arasında üstünlük konusunun tartışılması ihtilâf ve kav-
gaya yol açar diye yasaklamıştır. d) Hepsinde ortak olan peygamberlik
vasfını kastetmiş, bu bakımdan üstünlük sıralaması yapılmasını menet-
miştir… Bu açıklamaları nakleden Şevkânî’nin kendi görüşü farklıdır.
Ona göre âyetle hadisler arasında bir çelişki yoktur. Âyet Allah’ın pey-
gamberlerini, fazilet ve kemal bakımından birbirinden farklı kıldığını
ifade ediyor, bu bizim üstünlük sıralaması yapmamızın câiz olduğunu
göstermez. Çünkü bu sıralamada kullanılacak ölçüyü yalnızca Allah bil-
mektedir. “Onların bir kısmını derecelerle yükseltti” cümlesinden, son
peygamberin en üstün olduğu mânasını çıkarmak da doğru değildir; çün-
kü bunun kesin delili yoktur. Hz. Peygamber’in yüceliği, faziletleri, onun
yasağını çiğneyerek başkalarından üstün olduğunu söylemeye ihtiyaç
bırakmayacak açıklık ve zenginliktedir (I, 296-297).
Kanaatimizce yukarıda işaret edilen âyet ve hadisler dikkatle ince-
lendiğinde birbiriyle çelişmeyen iki fikrin bulunduğu görülmektedir:
1. Peygamberler arasında ayırım yapılmasını tasvip etmeyen naslarda
“Peygamberlik vasfı bakımından birini diğerinden ayırt etmeyiz, hepsi-
ne iman ederiz” anlamı vardır. 2. Peygamberler arasında, Allah katında,
ölçüsünü yalnız kendisinin bildiği bir derecelenme farkı vardır.
İbn Âşûr “peygamberler arasında isim belirleyerek üstünlük sıralaması
yapmanın câiz olmadığı” konusunda Şevkânî gibi düşünmekle beraber
Hz. Peygamber’in diğerlerinden üstün olduğuna inanma ve bunu ifade
etme konusunda farklı bir açıklama yapmıştır: Hz. Peygamber’in, ona
gönderilen kitabın ve getirdiği dinin diğerlerinden üstün olduğu, detay-
ları farklı olsa da aynı mânada birleşen birçok âyet ve hadisle sabittir.
Bunlar teker teker ihtimalli olsa bile tamamı birden alındığında kesinlik
ifade eder. Bu ifadelerin en güçlüsü Allah Teâlâ’nın bütün peygamberle-
re hitap ederek onlardan, son peygambere iman ve yardım sözü aldığını
bildiren âyette görülmektedir (Âl-i İmrân 3/81). Onun Allah tarafından

393